Zakończyła się rewaloryzacja menonickiego domu modlitwy w Nowym Wymyślu (pow. płocki). Od soboty 14 listopada można poznawać historię i dziedzictwo menonickich osadników, którzy przez stulecia zamieszkiwali nadwiślańskie tereny Mazowsza. Odrestaurowany zabytek, będący częścią Skansenu Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim, zyskał nowe życie jako miejsce edukacji, spotkań i odkrywania lokalnej historii.
Po gruntownej rewaloryzacji menonicki dom modlitwy w Nowym Wymyślu odzyskał dawny blask. Ceglany budynek na kamiennej podmurówce z głównym wejściem pośrodku ściany szczytowej, żeliwnym krzyżem na jej zwieńczeniu oraz ścianami z dekoracjami malarskimi ponownie zachwyca swoim historycznym wyglądem.
Obiekt został wybudowany w 1864 r. z materiałów, które przekazał menonitom najbogatszy mieszkaniec Wymyśla – Michael Loter. W czasie I wojny światowej świątynia została zniszczona i częściowo rozebrana przez niemieckie wojska – konstrukcję dachu wykorzystano dla wzmocnienia okopów, a blaszane pokrycie przetopiono. Dzięki pomocy materialnej menonitów z USA w 1924 r. kościół odremontowano. Po II wojnie światowej pełnił różne funkcje, w latach 60. – Klubu Ruchu z salą kinową, na początku lat 90. był magazynem Herbapolu. Obecnie stał się ważnym punktem na mapie kulturalnej Mazowsza i częścią powstającego Szlaku Osadnictwa Olenderskiego, skupiającego najważniejsze i najpiękniejsze pamiątki po tym niezwykłym zjawisku w Dolinie Środkowej Wisły.
– W 2022 r. gmina Gąbin przekazała w darowiźnie ten wyjątkowy, ale i bardzo zniszczony zabytek samorządowi Mazowsza. W 2023 i 2025 r. pozyskaliśmy sąsiednie nieruchomości, które zapewniły do niego dojazd, a także pozwoliły na stworzenie spójnej i funkcjonalnej przestrzeni wokół. Kolejnym krokiem było przeprowadzenie kompleksowej rewaloryzacji obiektu, dzięki której odzyskał on swój historyczny charakter i został przystosowany do działalności muzealnej, edukacyjnej oraz kulturalnej. Cieszę się, że to miejsce znów będzie mogło w pełni służyć mieszkańcom i turystom – podkreśla marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik.
Opiekę nad zabytkiem sprawuje Muzeum Mazowieckie w Płocku, którego oddziałem jest Skansen Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim. Zabytek od 14 listopada jest dostępny dla zwiedzających od wtorku do niedzieli w godz. 11.00-15.00, z ostatnim wejściem o godz. 14.30. Wstęp jest wolny.
Menonici na Mazowszu – historia i dziedzictwo
W odrestaurowanym budynku można obejrzeć wystawę „Menonici na Mazowszu” autorstwa Wojciecha Marchlewskiego i Magdaleny Licy-Kaczan. Opowiada ona o historii ruchu religijnego menonitów, którego początki sięgają reformacji i terenów Holandii i Niemiec. Potomkowie pierwszych menonitów osiedlali się na Mazowszu, terenach zalewowych Wisły, w drugiej połowie XVIII w.
Wystawa „Menonici na Mazowszu” to przede wszystkim wystawa planszowa. Odpowiada na pytanie kim byli i są menonici dzisiaj? Porusza takie tematy jak: zmiany w ich życiu religijnym i społecznym na przestrzeni wieków, ich relacja z innymi grupami religijnymi, a także skutki I wojny światowej dla społeczności menonickiej, czy ich życie polityczne przed II wojną światową, udział w wojnie oraz trudne losy powojenne. Na wystawie prezentowane są także wybrane sylwetki mieszkańców dawnego Wymyśla – nauczyciela Ericha L. Ratzlaffa, Friedy Claassen z d. Prochnau oraz młynarza Reinholda Wegerta.
Plansze uzupełniają m.in. pamiątki przekazane do zbiorów Muzeum Mazowieckiego w Płocku przez menonitkę z Wymyśla – Friedę Claassen z domu Prochnau. Wśród nich są śpiewniki, portfel jej ojca czy takie drobiazgi-wspomnienia, jak pomarańczowe guziki od ulubionej sukienki noszonej jeszcze w Polsce czy zielone od swetra jej mamy. Symboliczne znaczenie ma obiekt prezentowany w centralnym punkcie sali. To wiklinowa walizka Friedy, z którą opuściła Polskę 18 listopada 1948 roku. W środku znajdują się kubek i nóż, których używała podczas swojej wysiedleńczej podróży z Polski przez Niemcy do Kanady. Zgodnie z życzeniem Friedy walizka wróciła do Polski i została przekazana do muzeum.
– Ta walizka to nie tylko symbol końca historii menonitów w Polsce, ale również symbol ich niemal nieustającej przez wieki gotowości do przemieszczania się, podróżowania, poszukiwania lepszego swojego miejsca na ziemi i zaczynania wszystkiego od nowa. To też bardzo dobry punkt wyjścia do opowieści o ich pacyfizmie. A ten z kolei element menonickiej tożsamości może mieć już bezpośrednie przełożenie na budowanie tożsamości naszego nowego muzealnego miejsca wokół pedagogiki pokoju, tak bardzo nam wszystkim potrzebnego – zaznacza Magdalena Lica-Kaczan, współautorka wystawy i kierownik Skansenu Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim.
Materiał do wystawy zarówno w warstwie tekstowej, jak i ilustracyjnej pochodzi z badań literatury, archiwaliów oraz zbiorów prywatnych. Prowadzone były również wywiady z przedstawicielami społeczności menonitów w Kanadzie oraz potomkami Reinholda Wegerta.
Nowy rozdział w historii domu modlitwy
Prace konserwatorskie i budowlane zabytku były prowadzone od 2025 r. W tym czasie odtworzono dach, stropy oraz stolarkę okienną i drzwiową, a także elewację. Budynek został ocieplony. Wzmocniono też jego konstrukcję oraz wyposażono w instalacje ogrzewania, klimatyzacji i wentylacji. Inwestycja została zrealizowana przy wsparciu środków unijnych w ramach programu Fundusze Europejskie dla Mazowsza 2021-2027. Dofinansowanie z UE wyniosło 3 mln zł.
Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego
Fot. Roman Nadaj (UMWM)