Osiemdziesiąt lat działalności Harcerskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Dzieci Płocka” to nie tylko tysiące koncertów, podróże po Polsce i świecie, barwne stroje, muzyka i taniec. To przede wszystkim osiemdziesiąt lat historii ludzi i miasta, zapisanej w kronikach, dokumentach, listach, pamiątkach, a przede wszystkim na tysiącach fotografii.
Właśnie ich ocaleniu służy projekt „80 lat Dzieci Płocka – historia, która łączy pokolenia”, realizowany we współpracy z Fundację Sapere Aude Incipe w ramach programu NOWEFIO – zachowując historię społeczności 2026. Jego celem jest zebranie rozproszonych materiałów, ich opracowanie, digitalizacja i udostępnienie, tak aby historia kolejnych pokoleń „Dzieci Płocka” nie zaginęła wraz z upływem czasu. Projekt zakłada digitalizację materiałów archiwalnych, przeprowadzenie wywiadów z dawnymi uczestnikami zespołu oraz stworzenie dostępnego cyfrowo archiwum społecznego.
Fotografie, które czekały na ponowne odkrycie
W archiwum zespołu szczególną rolę odgrywa kolekcja pozostawiona przez jego twórcę, Druha Wacława Milke. Wśród zachowanych materiałów znajdują się fotografie i negatywy dokumentujące nie tylko samą działalność artystyczną „Dzieci Płocka”, lecz także ludzi, którzy przez dziesięciolecia współpracowali z zespołem, towarzyszyli mu podczas najważniejszych wydarzeń i wspólnie tworzyli jego historię.
Obecnie materiały te nabierają nowego znaczenia. Wyjęte z archiwalnych pudeł, kopert i teczek, skanowane i poddawane cyfrowemu opracowaniu, pozwalają po latach ponownie spojrzeć na wydarzenia, które niejednokrotnie wykraczały daleko poza działalność jednego zespołu. Doskonałym przykładem jest monumentalny korowód historyczny „Idą wieki”, zorganizowany w 1966 roku.
W kilkudziesięciu żywych obrazach przedstawiono wówczas historię Polski i Płocka. Było to przedsięwzięcie angażujące niemal całe miasto – nauczycieli, młodzież, środowisko naukowe, a w szczególny sposób także płockich rzemieślników, bez których wiedzy, umiejętności i pracy nie byłoby możliwe stworzenie odpowiedniej oprawy widowiska. Korowód stawał się więc czymś znacznie więcej niż przedstawieniem. Był przykładem tego, co przez dziesięciolecia stanowiło istotę działalności Wacława Milke: przekonania, że historia powinna być nie tylko opowiadana, ale również wspólnie przeżywana.
Podróże „Dzieci Płocka” w obiektywie artysty
Wśród odnajdywanych materiałów na szczególną uwagę zasługują fotografie Stefana Deptuszewskiego – artysty fotografa, dokumentalisty kultury i sztuki ludowej, wieloletniego członka Związku Polskich Artystów Fotografików. Deptuszewski zajmował się przede wszystkim fotografowaniem polskiej kultury ludowej, obrzędowości, rękodzielnictwa, zabytków i krajobrazu. Był jednocześnie przyjacielem Druha Wacława Milke i należał do grona osób, które swoją pracą dokumentowały działalność „Dzieci Płocka”.
Szczególne miejsce w tej historii zajmuje wspólny wyjazd zespołu do Jugosławii, podczas którego Stefan Deptuszewski towarzyszył „Dzieciom Płocka” z aparatem fotograficznym. Podróż zaowocowała wyjątkowym cyklem zdjęć, z którego następnie powstała wystawa fotograficzna.
Po wielu latach historia zatoczyła koło
Wśród negatywów pozostawionych w archiwum Druha Wacława Milke udało się odnaleźć materiały związane właśnie z tym wyjazdem. Dzięki prowadzonej obecnie digitalizacji fotografie zostały odzyskane z zachowanych negatywów, a wystawa, która przez dziesięciolecia pozostawała jedynie częścią historii zespołu, może zostać ponownie odtworzona.
To jeden z najbardziej wymownych przykładów znaczenia prowadzonego projektu. Negatyw, który przez kilkadziesiąt lat spoczywał w archiwum, ponownie staje się fotografią. Fotografia odzyskuje autora, datę, miejsce i bohaterów. A wraz z nią powraca historia ludzi, którzy ją współtworzyli.
Archiwum „Dzieci Płocka” – archiwum miasta
Z każdym kolejnym opracowanym zdjęciem coraz wyraźniej widać, że archiwum „Dzieci Płocka” jest czymś więcej niż dokumentacją osiemdziesięciu lat działalności zespołu. To także społeczne archiwum Płocka. Na fotografiach odnajdujemy zmieniające się ulice i place, miejsca, których już nie ma, mieszkańców miasta, artystów, nauczycieli, harcerzy i rzemieślników. Są uroczystości patriotyczne, korowody, koncerty, spotkania, wyjazdy i wydarzenia, w których uczestniczyły całe pokolenia płocczan.
Dlatego jednym z najważniejszych założeń projektu jest nie tylko zeskanowanie materiałów. Równie ważne jest ich opisanie – ustalenie, kto znajduje się na zdjęciu, kiedy zostało wykonane, jakie wydarzenie przedstawia i kto był jego autorem. Upływ czasu sprawia bowiem, że wiedza o osobach, wydarzeniach i okolicznościach powstania fotografii stopniowo zanika.
Dlatego do współtworzenia archiwum Zespół „Dzieci Płocka” zaprasza również dawnych uczestników zespołu, ich rodziny oraz wszystkich, którzy zachowali fotografie, dokumenty, programy, listy, pocztówki, kroniki, pamiętniki i inne pamiątki związane z zespołem. Zgodnie z założeniami projektu to właśnie byli i obecni członkowie zespołu mają stać się współtwórcami archiwum – udostępniając materiały, uczestnicząc w wywiadach i pomagając przywracać nazwiska oraz historie ludziom utrwalonym na fotografiach. Bo czasami wystarczy jedno nazwisko zapisane na odwrocie fotografii, jedno wspomnienie czy rozpoznana twarz, aby pozornie anonimowe zdjęcie ponownie zaczęło opowiadać swoją historię.
Projekjest 80 lat Dzieci Płocka – historia, która łączy pokolenia realizowany jest w ramach programu NOWEFIO – zachowując historię społeczności. Operatorem jest Fundacja Sztuki Przygody Przyjemności ARTS, Partnerem Centrum Archiwistyki Społecznej. Sfinansowano przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2021-2030″.
Fot. Archiwum Harcerskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Dzieci Płocka”