Dla pokolenia dzisiejszych nastolatków smartfon stał się nieodłącznym elementem codzienności. Towarzyszy nam od rana do wieczora: budzi, przypomina o obowiązkach, umożliwia kontakt z bliskimi, pomaga się uczyć i dostarcza rozrywki. Nowoczesne technologie same w sobie nie są zagrożeniem. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynają zastępować ruch, bezpośrednie relacje, kontakt z naturą i w pełni zaspakaja zwykłą dziecięcą ciekawość świata.
Coraz częściej specjaliści zwracają uwagę, że dzieci spędzają przed ekranami znacznie więcej czasu, niż jest to korzystne dla ich rozwoju. Nadmierne korzystanie z urządzeń elektronicznych może wpływać na koncentrację, kreatywność, jakość snu, relacje społeczne oraz zdolność do radzenia sobie z nudą. Tymczasem to właśnie ciekawość oraz będąca przeciwieństwem nudy aktywność: ruch, zabawa i wspólne przeżywanie przygód od pokoleń były naturalnym środowiskiem rozwoju młodego człowieka.
Wyjątkowe połączenie…
To właśnie z tej refleksji narodził się projekt „Harcerskie CzuwAI – półkolonie w ruchu, naturze i kulturze”, realizowany przez Stowarzyszenie Przyjaciół Harcerskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Dzieci Płocka” dzięki finansowaniu Fundacji ORLEN w ramach programu „Wakacje z Fundacją ORLEN”.
Już sama nazwa projektu stanowi jego przesłanie. Łączy tradycyjne harcerskie pozdrowienie „Czuwaj”, oznaczające uważność, odpowiedzialność i gotowość do działania, z symbolem AI – Artificial Intelligence, czyli sztucznej inteligencji. Organizatorzy chcą pokazać, że XXI wiek nie wymaga ucieczki od technologii, ale nauczenia się mądrego i odpowiedzialnego korzystania z niej.
Projekt nie polega więc na walce ze smartfonami czy komputerami. Jego celem jest odzyskanie równowagi pomiędzy światem cyfrowym a rzeczywistym. Dzieci mają odkryć, że największe emocje nie rodzą się wyłącznie na ekranie telefonu, ale podczas wspólnej gry terenowej, śpiewu przy ognisku, wyprawy do lasu, tańca, sportu czy rozmowy z drugim człowiekiem. Dlatego program półkolonii został stworzony tak, ażeby uczył młodych ludzi aktywności, które angażują wszystkie zmysły.
Bez telefonu też się da…
Uczestnicy każdego dnia biorą udział w zajęciach ruchowych, muzycznych, tanecznych i artystycznych, odwiedzają kino, aquapark, ogród zoologiczny, uczestniczą w wycieczkach i grach terenowych oraz poznają uroki harcerskiej przygody. To propozycja wakacji, podczas których dzieci nie są jedynie odbiorcami treści, lecz ich twórcami: śpiewają, tańczą, rozwiązują zadania, współpracują i uczą się odpowiedzialności za siebie oraz grupę.
Jednym z najważniejszych elementów projektu są warsztaty poświęcone higienie cyfrowej. Ich celem nie jest straszenie internetem ani demonizowanie nowych technologii. Wręcz przeciwnie dzieci uczą się świadomego korzystania z urządzeń elektronicznych. Rozmawiają o tym, dlaczego aplikacje i gry są projektowane tak, aby zatrzymywać naszą uwagę, dlaczego czas spędzony przed ekranem tak szybko mija oraz jak rozpoznać moment, w którym telefon zaczyna przejmować kontrolę nad naszym codziennym życiem.
Podczas zajęć uczestnicy odpowiadają na pytania, które skłaniają do refleksji: Ile razy dziennie odblokowuję telefon? Czy potrafię zjeść posiłek bez patrzenia w ekran? Czy zdarza mi się sięgać po smartfon z przyzwyczajenia, a nie z potrzeby? Co robię, gdy nie mam dostępu do internetu? Takie rozmowy pokazują, że higiena cyfrowa nie polega na zakazach, ale na świadomym dokonywaniu wyborów.
I dobre strony…
Organizatorzy zwracają również uwagę na zagrożenia obecne w przestrzeni internetowej. Mowa o cyberprzemocy, niebezpiecznych wyzwaniach, uzależnieniu od mediów społecznościowych, presji nieustannego bycia online czy łatwym dostępie do treści nieodpowiednich dla dzieci. Jednocześnie podkreślają, że internet może być także niezwykle wartościowym narzędziem – pomaga rozwijać zainteresowania, zdobywać wiedzę, uczyć się języków, grafiki czy muzyki. Kluczowe jest jednak, aby to człowiek korzystał z technologii, a nie technologia kierowała człowiekiem.
Inspiracją do przygotowania programu były najnowsze opracowania dotyczące wpływu urządzeń elektronicznych na rozwój dzieci i młodzieży. Wskazują one, że młody organizm potrzebuje przede wszystkim ruchu, kontaktu z rówieśnikami, twórczej aktywności, snu oraz rozmowy z drugim człowiekiem. To właśnie te elementy budują odporność psychiczną, rozwijają kreatywność i uczą współpracy wartości, których nie da się zastąpić żadną aplikacją.
Projekt „CzuwAI – półkolonie w ruchu, naturze i kulturze” jest więc czymś więcej niż tylko wakacyjną ofertą zajęć. To propozycja wychowawcza, odpowiadająca na jedno z największych wyzwań współczesności. Pokazuje, że technologia może wspierać rozwój, jeśli korzystamy z niej mądrze, ale równie ważne jest to, aby dzieci nie zapominały o świecie poza ekranem.
Półkolonie były zorganizowane w dwóch turnusach. Pierwsza grupa dzieci korzystała z przygotowanych atrakcji w dniach od 13 do 17 lipca, a druga między 20, a 24 lipca. Organizatorem półkolonii jest Stowarzyszenie Przyjaciół Harcerskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Dzieci Płocka”. Sfinansowano ze środków Fundacji ORLEN.
Fot. Stowarzyszenie Przyjaciół Harcerskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Dzieci Płocka”